Kurtenivîseke li ser beşekî ji civaknasiyê

Ev kurtenivîseke li ser beşekî ji civaknasiyê ye, hêvîdar im hûn bixwînin nirx, nerîn û fikirên xwe bibêjim û em behsa wê di civata xwe de bikin..

Charles Horton Cooley civaknaseke ku xwest bêtir çivak û reftarên mirovan fêm bike; bawer dikir ku hîkara koman di civakê de bandoreke mezin li ser teftar, tevger û ramanên mirovan dike.
Teoriya "the looking-Glass sels" çêkiriye ku dibêje Mirov û Civak yekîneyeke in.
Armanca wî ku bizane bê çima mirov bi vî awayî tev digerin.
Bingeha perspektîva interaksyonsit di civaknasiyê" de ji vir derdikeve.
Dibêje ji bo em civatê fêm bikin divê em fêm bşkin bê mirova çi wateyan dide tiştên civatê anku civaka çawanî û şêweya jiyana me çêdike..
Wî koma sereke da nasî; koma sereke koma yekem e ku mirov dibîne û pê re dide û distîne û mezintirîn bandorê li ser fikir û raman û baweriyên wî dike.
Cooley dibêje ku civak her ku endustrîlîze an sanayî dibe mirov bêtir takekes. Mirov dibin xwedî ruhekî pêşbir û pêwendiyê xwe bi malbata klasîk re re winda dikin.
Koma sereke: li gorî Cooleyî her ku civat li pêş dikeve her ku mirov bêtir takekes dibe.
Tiştê balkêş di fikirên wî de dibêje: ku komên biçûk û jidil bûn ( ew ên klasîk wek malbat) ên ku şekil didan refatrên mirovan.
Cooeley dibêje: ku komên sereke ew komê ku rûbirû hev dî ditînin dihatin ba hev û hestên xwe bi hev re parve dikirin alîkariya hev ji aliyê manewî de dikirin
" heger em li kurdan binerin gelo rewş çawa ye?"
Looking Glass-self: wek ku tê zanîn Cooley yek ji afirînerê perpektîva interaksyonsitî ye. Di vê têgeha "lookin glass self" de dibêje mirov li xwe dinere bi çavê ku ka çawa civak lê dinere..
Li gorî teoriya Self Looking Glass" sê hoker an fraz hene
1. em xeyal dikim bê em xwe çawa raber û nişanî kesên dî dikin
2. em xeyal dikin bê yên dî çawa me dinirxînin
3. em hin hestan derbarê xwe de çêdikin ku ew hest li ser dîtina me ji têgihişta kesên dî me ji re ava bûye.
" Di civata Kurd de ev çiqasî belav e?, di nerîna we de ev teorî çiqasî rast e?
Xala krîtîk di vê teoriyê de ew e: mirov dikare nerîn û hestên kesên dî şaş fêm bike.
Mînak: dêûbav ji zarokê xwe re bibêjin "tu ker î" . Dê ew zarok xwe nezan û ker bihise û bawer bike.
" Ev di nav me kurdan de pir belav e, em nizanin bi zarokên xwe re bidin û bistînin an wan difirînin an wan dixin binê erdê ku gava mezin dibin jiyan ji wan re pir zehmet tê"
Anku mirov bi xwe "awêneya civakî" bi kar dihîne, ji bo xwenirxandinê..
Eger derbarê mirovî de nerîneke neyinî bê, dê xwe bed his bike, eger "erênî" bê dê xwe çak hîs bike.
Cooley: civakê wek organizmeyekê dinirxîne û dibêje hemÛ beşên wê di bin bandor, hîkarî û têkiliyên bi hev re şekilê xwe distînin.
Dibêje: Civak û takekes du tiştên nikarin ji hev cuda bibin.
Yanî hesta EZ niye eger bi "TU, EW û Ê DÎ" ve neyê girêdan.

Şirovekirina Melayê Cizîrî 1

newaya mutrib û çengê

fîxan avête xerçengê

Were saqî heta kengê

neşûyîn(neşoyîn) dil ji vê jengê

Watenasî:
Newa: melodî, dengê muzîkî

Peyveke îranî ye.

Mutrib: stranbêj, 

Peyveke esil erebî ye

Çeng: amûreke muzîkê ye ku bi navê arpê jî tê nasîn.

Fîxan: hewar, gazî, qîrrîn, feryad
Îranî ye

Avêt: lêkereke dema borî ye "e" ji bo girêdan e ku ji bo hin lêkerên berpêbûyînê tê bikarhanîn: Ez hate malê

Xerçeng: Kevjal, yan jî burca kevjalî ya li ezmanan e.

Were: raweya fermanî ji lêkera "hatin"ê ye

Saqî: meygêrr, badegêrr, karkerê/a meyxaneyê

heta:  ta, heya, heyanî

Kengê: çi demê, çi çaxî, çi wextî, çi gavê
Lê bi pirranî niha wek "kengî" li kar e

Neşûyîn: dema bê ji lêkera "şûştin"ê ye ku bê amrza dema bê "ê, dê, wê" hatiye  çêkirin

li gorî em niha dizanin di kurmnacî de rader "şûştin" e û reha dema niha "şo" ye. di soranî de "şordin" an "şûştin" e. Lê di hin devokên kurmancî de wek "şiştin, şwiştin, şuştin" jî tê gotin.

Dil: zazakî "zerre" soranî "dill"..

Jeng: jengar, zingar zengar
..

Ey hevalê şoreşger!

Tu realîst î!
Gel li pişta te ye!
Rast e,êdî ev welat nikare serbixwe bibe...
Rast e, ev gel êdî asîmîle bûye û bê ziman, çande û hestên xwenas maye..
Her tiştê tu dikî, rast e..
Hêz tu yî
Rojname tu yî
nûner û pispor, tu yî
zanîn
felsefe
dîrok
wêje
tu her tişt î..

tenha
Vê fêm nakim, hevalê şoreşger!
Çima tu ewqasî ji xewnên min yên "hovane"
ditirsî¿
çima tu ji me: kesên nezan
Ji me; ew kesên ajan
Ji me; ew kesên sîxur
Ewqasî ditirsî
Ey hevalê şoreşger!

Nivîser û nivîs

Niha ez ê çend lêkeran û hin peyvên ji wan çêbûne binivîsim dû re ez ê çend pirsyran bikim..
Belkî hinekî mijar dirêj bibe biborînin
Birin: reha dema borî "bir", ya dema niha "b"
Kuştin: reha dema borî: kuşt, ya niha: " kuj"
wek tê dîtin lêker gerguhêz in..
.
Ji "birin"ê
em dikarin navdêrê kirdeyî çêkin:
"ber"
ji "kuştin"ê jî
"kujer"
Gava li gel birserê be cudahî dikevê
"dilber"
lê ji bo kuştinê 
dilkuj, mêrkuj, 
Pirs 1:
çima ne 
ne "mêrkujer"
mînak in dî;
nivîsîn
nivîser: 
lê em nabêjin 
romannivîser
em dibêjin 
romannivîs
..
Bi qasî min bala xwe dayê di gotinên ku nû çêbûne "er" winda dibe gava bi birserê re tê, lê yên berê de her heye:
çi" bîrb(i/e)r çi "dilber, çi karker 

Hebûn û pirsên wê

Lêkera hebûn bi du wateyan tê:
1. existence
Ez heme, 
2. to have
Min heye
Lê ji bo çêkirina dema borî û ya bê, pêdivî bi lêkera "bûyîn"ê heye
1. Ez hebûm, ez dê hebim
2. Min hebû, min dê hebe
Îca ez dibêjim eger bi alîkariya lêkera bûyînê ev lêker encex pewira xwe bigire.
Çima pêve ye.
Çima ne "ez he me" û "min he ye"
û di nagasyonê an neyêniyê de.
dijwate "nebûn" e an "tinebûn"
Bi min wisa dixuyê: ku "nebûn" dijwateua "existence"ê dide û "tinebûn" dijwateya "to have"ê dide
lê eger em bibêjin ez rast im, em dê çawa bikin neyênî
1. ez heme...ez neme 
2. min heye... min tune
3. Em hene... em nene
4. min hene... min nene
helbet h hevokên(1.3,4) yên neyênî li jorê li ti deran tune ne.( bi kêmanî bi qasî ez dizanim)
lê bi van şêweyan tên dîtin
1. ez tune me,/ ez nîn im
2. min tune ye/ an min nîn e an "min niye
3. em tune ne/ an nîn in
4. min tune ne/ min nîn 
*Ev ne pêşniyarkirin in belê şirovekirin bi mebesta axaftin û zelalkirinê ye.
Niha pirsyarên min.
1. Dijwateya HEBÛNê çi ye?
2. gelo li gor şêweyan wateyên wan tên guherîn?
3. şêweya rastivîsa wan çi ye?
4. gelo ev dikeve awaretayn an jî rêbazeke wê heye, û di rêziman de navê van dibe çi?

Hîn

Hinek ji wan hîn zarok in.. Xwezî ne zarok û ne mezin ewqas pîroz nebûna...

Hinekan hîn dergûş nehejandibûn

Hin jî hîn çêlîk bûn

û hin hîn nefiriyabûn

Xwezî pepûle ne temenkin bûna

By

Beyanîbaş Roja dawî ya jiyana min aşopên jiyana min Sloganên rij Beyanîbaş Fehmkorên bêziman ,xwenenas Û jiberkerên helbestên neyaran

Jiyan û xebat

Di lehiya şîretan de Şêr diaxivin Pisîkên biçûk guhdarî dikin Li çawaniya veçirîna nêçîrê Û hovbûnê. Ez bi ya we dikim Şêrino!

Bîranînên zilamekî nediyar

Ez karker im, navê min Seîd e
Ji başûr im
Dê û bavê min di rêya seredana gora Huseynî de, mirin
Wê çaxê bi tenê
du salî bûm
Çiqas dijwar e, ev jiyan
Kirêttirîn..

Şev, ya dirêj e.
Û mirin, a li gundên xemgîn yê Îraqê ye.

Bavpîrê min
Hîn jî sax bû
Wek gerretêreke vala

Ebdulwehab Elbeyatî
Werger ji erebî Dilyar

Ziman û dîn

Ez ê ji we re çend tiştên balkêş bibêjim derbarê çêbûna zimanan de.. Kê "tekwîn/Genesis xwendiye? Beşê 11an?

Em pêşî behsa"Genesis in the Bible" beşê 11an bikin û bê çawa pêşî li gorî pirtûka pîroz hemû xelkê dinyayê bi yek zimanî diaxivîn û hemû li "Shinar/Şinar"ê dijiyan û ku wan bi hev re hewl da ku birc û qesiran ava bikin ta ku xwe bigihên ezmanan û xwe pê re bigihînin bi xwedayî û ew qesir û birc vê dawiyê bi "baxên hilawestî yên Babilê" tên nasîn ku dibin yek ji derhozeyên cîhanê. Helbet xwedê bi vê reftar û tevgera mirovan dilnexweş dibe û vê helwêstê wek hewldaneke mirovan ya rikberî û reqabetê pê re dihesibîne û dibeje sedema vê bûyer jî ew e ku hemû mirov li heman cihî bi heman zimanî diaxivin. Lew belayekê tîne serê mirovan û zimanê hemûyan wisa ji hev cuda dike ku nikaribin ji hev fêm bikin û wan li seranserê vê cîhanê belav dike. Hêjayî gotinê ye ku wateya "Babel/Babil" bi xwe heytehût, qerebalixî û dengên nefêmkirî ne ku navê wê herêma ku bi navê Şinar dihat nasîn piştî vê bûyerê bûye "Babil".

Em bên ser çîrokeke din ya dînî ku gelekî balkêş e; Êzîdîtî û baweriya wê bi awayê çêbûna zimanan li ser rûyê dinyayê.

Pêşî em hinek tiştan derbarê Êzîditiyê de rave û zelal bikin: Êzîdîtî dîneke "monoteîst" e anku yekxwedayî ye û bi giştî li Kurdistanê dijîn û bi pirranî zimanê wan kurdî zaravaya Kurmancî ye li gel ku hin erebîaxêv( dibêjin em ereb in jî) dînê Êzîdî ji xwe re wek dîn qebûl dikin. 
Ez îca li gorî baweriya Êzîdiyan hin têgehên wan yên dînî bibêjim:
Xwedê: dinya afirandiye û radestî heft melekan kiriye ku bi rê ve bibin û Melekê Tawûs yê herî berbiçav e di nav wan de.
Melekê Tawûs: Şeytanê ku di hemû çîrokên di dînê îslamê û filetiyê de ew kes e yê ku  neçûye  sucdeyê ji mirovî re lê Êzîdê vê helwêstê pîroz dihesibînin. 
Çîroka Êzîdiyan derbarê afirandinê de wisa ye; xwedê ji ronahiya xwe pêşî Melekê Tawûsê adirandiye û paşê hemû melekên dî afirandine û ji wan xwestiye ku ji bilî wî ji kesî re neçin sucdeyê û paşê ji wan dixwaze ku herin axê ji erdê bînin û pê zilam û jin dide afirandin û ruhê wî ji bêhna xwe didê. Lê li dû vê ji melekan dixwaze ku ji zilamî re jî biçin sucdeyê û hemû melek diçin sucdeyê ji bilî Melekê Tawûs û dibêje ez ji roniya te çêbûme ez ê çawa ji yekî ku ji axê çêbûye re herim sucdeyê lew xwedê li wir pesnê wî dide.
Êzîdîtî dibêje ku "başî û xerabî" di hundirê ruhê mirovî de ye dibêje piştî ku xwedê cîhan afirand ew bi temamî radestî Melekê Tawûsî kir. 
Welhasil em vegerin ser çîroka xwe piştî wê ji zilam û jinê re 80 zarok ( li gor hinan 72) zarok çêdibin û ev zilam û jin dikevin qirika hev û dibêjin mirovê îdeal çawa ye? divê çawa be? û ji bo zanîna bersiva vê pirsyarê herdû fikirên xwe dixin du cerikan û dinerin bê çi jê derdikeve. Piştî 40 rojî ji cerika zilamî mirovekî xweşik û baş bi navê " Şehîd bin Car" derdikeve û ji ya "jinê " dûpişk û mar û tiştên nebaş...
Ji ber ku zilam zêde ji Şehîd bin Carî hez dike zarokên xwe yên dî piştguh dike. Ev jî dihêle jinik û zarokên wê ji Şehîd bin Car nefretê bikin û bixwazin ku wî bikujin û jinik paroleyekê datîne ku bi gotina wê paroleyê dê Şehîd bin Carî bikujin lê ji bîr dike ku Melekê Tawûs her tiştî dibihîse û dengê her kesî diçê. Melekê Tawûs car cinan dişîne ku bi şev pif devê 80 zarokî bike ta ku her yek bi zimanekî cuda biaxive û bi vî awayî kes ji kesî fêm neke. Helbet ji ber vê bûyerê  Şehîd bi Car xelas dibe û xwedê melekê Tawûs jê re Melekekê dişîne û pê re dizewice û zarok û neviyên wan Êzîdiyên niha ne û zarokê neviyên zarokên dî hemû miletên din in..

Danberhev:
Êzîdî bi pirranî li herêma Mezopotamyayê ne û Şinar jî anku Babil jî li heman herêmê ye.
Ziman piştî bûyerekê bi destê hêzeke xwedayî tên çêkirin
Armanc ku mirov ji hev fêm nekin û nebin hêzeke li dijî viyana "xwedê"

Fikirinê ecêb:
Niha piştî ku di çîroka behsa heman herêmê(Babil û Şinar li herêmên nêzîkî Mûsilê ne û Êzîdî û laleşa wan bi pirranî li wan herêman in) dikin û dibêjin ku ziman ji wir derketin û berê tenê yek ziman hebû û tenê zarokên Şehîd bin Car pê diaxivin û li gor ku kurd hemû Êzîdî bûn naxwe zimanê kurdî zimanê pêşî ye li vê dinyayê ku ji aliyê xwedê ve hatiye bexişandin.
Naxwe Kurd mirovin qenc û dilpak in ku ji mirovekî pir baş û ji melekekê hatin.
Miletên dî hemû şerê me dikin û ji me hez nakin ji ber ku bavê me mirovekî baş bû lê êdî divê em jî bibin mirovin pîs ta ku bigihên mafê xwe
Wek di Tekwînê de tê gotin jî eger mirov bi heman zimanî biaxivin dê bikarin serê xwedê bi xwe jî biêşînin lew xwedê ziman çêkirine û ji vê ev diyar dibe ku divê kurd bi heman zimanî biaxivin anku bi kurdî bo ku van zaliman ji xaka xwe biqeşitînin
Baweriya min bi van  fikirên ecêb nayên ji bilî ya dawî û ya ku dibêje:

"Wek di Tekwînê de tê gotin jî eger mirov bi heman zimanî biaxivin dê bikarin serê xwedê bi xwe jî biêşînin lew xwedê ziman çêkirine û ji vê ev diyar dibe ku divê kurd bi heman zimanî biaxivin anku bi kurdî bo ku van zaliman ji xaka xwe biqeşitînin"

Armancên vê nivîsê:
1.Balkişandina ser mijar dînê êzîdiyan ku ji aliyê gelek kurdan ve hatiye piştguhkirin
2. Gera li bersiva pirsa "gelo ziman çawa çêbûne"
3. Nîşandayina giringî û hêza zimanan di dînan de jî
4. Hinek agahiyên ku dixwazin ji alî xwendevanan ve werin zengînkirin ku em hemû bi hev re bêtir Êzîdiyê binasin û bêtir jî zimanî fêm bikin..


Di vê nivîsa li jorê de ku ne li ser bingehên zanistî lê berhevkirineka dînî û mîtolojîk e, jêderkên zimên tên diyarkirin û helbet nabe ku mirov baweriya xwe bi wan bîne lê belê ziman tiştekî ewqasî balkêş e ku mirov lê seyr dimîne...

Nîşeyeke dî: Min him bi baldarî guh li zimanê nivîsê nekiriye him jî li agahiyan nekiriye, ji ber ez ne pirsporê meseleyê me lê min xwest tenê van agahiyan ji internetê berhev bikim ku hinek ji min re ya rast bibêjin.